kêu :
- Bẩm ông lớn, tên ấy man cửa ông lớn, thực quả tên ấy chưa nộp...
Quan Phủ không để cho Lý trưởng hết lời, ngài vặn anh Dậu :
- Mày nộp rồi thì biên lai đâu?
- Bẩm lạy quan lớn, con không lấy giấy biên lai, nhưng khi nộp có cụ Chánh tổng, ông Thủ Quỹ và các ông chức dịch cùng biết...
Quan Phủ nhìn mặt Thủ quỹ và Chánh tổng :
- Các thầy có trông thấy nó nộp sưu cho Lý trưởng không?
Thủ quỹ ngó trộm Lý trưởng rồi thưa :
- Bẩm ông lớn, đêm qua, Thị Đào có nộp anh Lý chúng con hai đồng bẩy hào tiền chinh, anh Lý chúng con giao cho chúng con đếm lại...
Xen vào câu nói của Thủ quĩ, thằng Dần kéo vạt áo mẹ và giục :
- U đem con về mau lên. Con chả ở đây nữa! Nào!
Quan Phủ trừng mắt và quát Lý trưởng:
- Sao lại cho nó giắt cả con nít lên đấy? Ông thì đập vào mặt mày bây giờ!
Sắc mặt sám như gà cắt tiết, Lý trưởng vội vàng một tay giằng sấp cái Tỉu trên tay chị Dậu, một tay túm đầu thằng Dần, đưa xuống thềm đình, rồi đem tít ra ngoài cổng đình, giao cho đứa lớn ngồi giữ đứa bé.
Hai đứa cùng khóc ngặt nghẽo, thằng Dần nheo nhéo gọi ụ Mặc kệ chúng nó ở đấy, Lý trưởng lại quay lên đình.
Quan phủ đương hỏi Thủ quĩ :
- Tiền đếm rồi mày đưa cho ai?
- Bẩm quan lớn, con đưa cho anh Lý chúng con.
Lý trưởng nói đón :
- Số tiền ấy mới là xuất sưu của thằng Hợi.
Quan phủ cau mày :
- Thằng Hợi là tên nào? Sao thằng Dậu lại phải nộp sưu cho nó?
- Bẩm ông lớn, tên Hợi là em ruột anh Dậu. Hắn chết từ đầu tháng giêng... Vì tên Dậu là thân nhân của hắn, cho nên chúng con bắt phải nộp thay.
Quan phủ hỏi gặng :
- Thế làm sao mày lại không đưa biên lai cho nó? Định thu lạm thuế phải không?
Rồi ngảnh lại nhìn viên thừa phái, quan Phủ nói bằng giọng nghiêm nghị :
- Thầy thảo biên bản, nói rằng nay tôi về đây khám thuế, bắt được Lý trưởng thu thuế của tên Dậu mà không biên nhận cho nó. Rồi bảo Chánh tổng ký vào. Nghe không?
Sau tiếng dạ gọn ghẽ của viên thừa phái, Lý trưởng chắp tay đến cạnh quan Phủ và gãi tai;
- Bẩm ông lớn, chúng con là tôi con ông lớn, xin ông lớn thương... thực quả chúng con tình oan.
Quan phủ càng ra bộ giận dữ;
- Vụ thuế này mày kiếm được của những đứa ngoại canh được mấy trăm đồng... Còn chực thu lạm của thằng cùng đình! Ông thì cách cổ... !
Lý trưởng lại nằn nì nhắc lại câu vừa mới nói :
- Bẩm ông lớn, chúng con là tôi con ông lớn, xin ông lớn thương... thực quả chúng con tình oan.
Quan phủ dịu giọng :
- Mai lên phủ hầu. Nghe không?
Lý trưởng dạ một tiếng dài, rồi khúm núm đi lùi trở ra.
Quan phủ hỏi đến chị Dậu :
- Mày đánh lính và người nhà Lý trưởng để tháo cho chồng mày trốn sưu phải không?
Chị Dậu cất giọng run run :
- Bẩm lạy quan lớn, con không đánh các ông ấy, vì các ông ấy định đánh chồng con, con sợ chồng con đương ốm mà lại phải đòn thì chết, nên con phải can.
Lý trưởng nói sen;
- Bẩm ông lớn, đích thị ấy có đánh người nhà chúng con và anh Cai lệ, mắt con trông thấy.
Quan phủ gạt đi :
- Im cái mồm! Không ai hỏi mày!
Rồi ngài lại dồn chị Dậu :
- Mày can, tức là mày đánh nhau với chúng nó... À! Con này dám chống cự với lính trong khi làm phận sự! Muốn vào tù
Chị Dậu nín lặng, không biết nói sao, Quan phủ cất giọng hách dịch :
- Cho ra ngoài kia!
Thầy Thừa vừa thảo xong tờ biên bản, đệ lên trước mặt quan phủ. Nhìn qua biên bản một lượt, quan phủ bảo Chánh tổng đóng triện và mấy người hương chức ký tên làm chứng. rồi ngài mới kiểm đến thuế.
Trước mặt Chánh tổng và các hương chức, Lý trưởng đổ tráp bạc cho thầy Thừa đếm. Tất cả bạc giấy, bạc hào mới được sáu trăm và ba chục đồng. So với tiền đã biên trong sổ Lý trưởng, thì dội ra đến hai chục đồng.
Quan phủ đập tay xuống bàn và dọa lý trưởng :
- Mày không thu lạm, làm sao tiền thuế lại thừa? Xong vụ thuế này, ông thu bằng triện.
Lý trưởng sợ tái mặt, chỉ núc hau tay như người bắt quyết và nói đi nói lại một câu xin ông lớn
thương
Quan phủ đổi giọng ngọt ngào :
- Mai lên phủ hầu! Giải cả con vợ thằng Dậu lên nữa. Nghe không?
Rồi ngài chững chạc đứng dậy, đi xuống giọt đình.
Tù và, trống cái và cờ quạt lũ lượt tiễn ngài lên phía đầu làng.
Chương 21

Tan buổi hầu kiện, chị Dậu lật đật chạy xuống cổng đình tìm con. Không thấy đứa nào ở đấy. Chị sợ quá, cuống quít đi hỏi những người gần quanh. Thì ra trong lúc chúng nó bị Ông Lý trưởng điệu xuống bỏ đó, một người đàn bà trong làng đi qua trông thấy thương hại, đã bế cái Tỉu cho bú và giắt thằng Dần đưa đến tận ...